شخصى از عصبيت جاهليت عارى و برى گردد ، و وجههء قلبش به سوى حقايق متوجه و پرده‌هاى ضخيم جهل و عصبيت چشم او را نگيرد ؛ و در مقام اجراى حق و اظهار كلمهء حقيقت پاى بر فرق تمام تعلقات و ارتباطات نهد و تمام خويشاوندىها و عادات را در پيشگاه مقصد ولىّ النعم قربان كند ؛ و اگر عصبيت اسلاميت با عصبيت جاهليت تعارض كند ، عصبيت اسلاميت و حق‌خواهى را مقدم دارد . انسان عارف به حقايق مىداند كه تمام عصبه‌ها و ارتباطات و تعلقات يك امور عرضيه زايله‌اى است ، مگر ارتباط بين خالق و مخلوق و عصبهء حقيقيه كه آن امر ذاتى غير قابل زوال است كه از تمام ارتباطها محكم‌تر و از جميع حسب و نسب‌ها بالاتر است . در حديث وارد است كه رسول اكرم - صلّى اللَّه عليه و آله - فرمود : « كل حسب و نسب منقطع يوم القيامة إلاحسبي و نسبي » « 1 » . يعنى « تمام حسب‌ها و نسب‌ها پاره گردد و به آخر رسد روز قيامت مگر حسب و نسب من » . معلوم است حسب و نسب آن حضرت روحانى و باقى است و از تمام عصبيت‌هاى جاهليت دور است . آن حسب و نسب روحانى در آن عالم ظهورش بيشتر و كمالش هويداتر است . اين ارتباطهاى جسمانى مُلكى ، كه از روى عادات بشريه است ، به اندك چيزى منقطع شود ؛ و هيچ‌يك از آنها در عوالم ديگر ارزشى ندارد ، مگر ارتباطات در تحت نظام ملكوتى الهى باشد و در سايهء ميزان قواعد شرعيه و عقليه باشد كه ديگر آن انفصام و انقطاع ندارد . فصل در بيان صورت ملكوتيهء عصبيت در شرح بعضى از احاديث سالفه گذشت « 2 » كه ميزان در صورت‌هاى ملكوتى و برزخى و قيامتى ، ملكات و قوّت آن است ؛ و آن عالَم محل بروز سلطان نفس [ است ] ، و ملكِ بدنْ تعصّى از آن نكند . ممكن است در آن عالم انسان به صورت حيوانات يا به صورت شيطان محشور شود . و در اين حديث شريف كه ما به شرح آن پرداختيم كه

--> ( 1 ) - مجمع البيان ، ج 7 ، ص 189 ؛ بحار الأنوار ، ج 6 ، ص 319 . ( 2 ) - ر . ك : صفحه 22 - 23 .